Nội quy phiên tòa hình sự và những quy định bắt buộc cần biết

Nội quy phiên tòa hình sự: Ranh giới giữa dự khán và vi phạm pháp luật

Tham gia một phiên tòa hình sự, dù với tư cách là Bị cáo, Bị hại, Người làm chứng hay chỉ đơn thuần là người nhà đi dự khán, đều đòi hỏi sự nghiêm túc tuyệt đối. Tòa án nhân dân là cơ quan xét xử cao nhất của nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam, nơi phán quyết sinh mệnh pháp lý của một con người. Vì vậy, Nội quy phiên tòa hình sự được đặt ra không chỉ để giữ gìn trật tự mà còn để bảo vệ sự uy nghiêm của pháp luật.

Thực tế tại các phiên tòa xét xử sơ thẩm, rất nhiều gia đình vì quá bức xúc hoặc không kìm chế được cảm xúc đã có hành vi chửi bới, quay phim chụp ảnh trái phép, dẫn đến việc bị Cảnh sát tư pháp còng tay và thậm chí bị khởi tố hình sự ngay lập tức. Bài viết dưới đây của Luật sư Hình sự sẽ “giải mã” chi tiết 5 quy tắc sống còn mà bạn buộc phải biết khi bước qua cửa Tòa án.

1. Nội quy phiên tòa hình sự là gì?

Nội quy phiên tòa hình sự là toàn bộ các quy tắc bắt buộc về trang phục, thái độ, hành vi ứng xử, và các vật dụng được phép mang vào phòng xử án do pháp luật quy định (Căn cứ theo Điều 256 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 và Pháp lệnh Xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi cản trở hoạt động tố tụng).
Bất kỳ ai (kể cả Luật sư, Nhà báo, hay Người nhà bị cáo) khi bước vào khuôn viên Tòa án nhân dân Sơ thẩm hoặc Phúc thẩm đều phải chấp hành tuyệt đối nội quy này. Mọi hành vi vi phạm (như: quay lén, la hét, không đứng dậy khi Hội đồng xét xử vào) đều có thể bị đuổi khỏi phòng xử, phạt tiền lên đến hàng chục triệu đồng, hoặc bắt giam khởi tố.

2. 03 Quy tắc “Bất khả xâm phạm” khi ngồi dự Tòa

Để không trở thành người bị Cảnh sát Hỗ trợ tư pháp “mời” ra khỏi Tòa, bạn phải thuộc nằm lòng 3 nhóm quy tắc sau đây:

2.1. Quy tắc Trang phục và Trẻ em

• Trang phục: Phải mặc quần dài, áo có tay (áo sơ mi, áo thun có cổ), trang phục lịch sự, kín đáo. Cấm tuyệt đối mặc quần đùi, áo ba lỗ, váy quá ngắn, mang dép lê. Cảnh sát bảo vệ cổng Tòa án có quyền từ chối cho bạn vào nếu ăn mặc không đúng chuẩn mực.
• Độ tuổi: Trẻ em dưới 16 tuổi KHÔNG ĐƯỢC VÀO TÒA, trừ khi được Tòa án tống đạt Giấy triệu tập đích danh với tư cách là Bị hại hoặc Người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan. Rất nhiều gia đình bế theo trẻ nhỏ đi dự tòa đều bị chặn lại ở cổng ngoài.

2.2. Quy tắc Đứng – Ngồi và Thái độ

• Mọi người trong phòng xử án (trừ những người già yếu, bệnh tật đã xin phép) BẮT BUỘC PHẢI ĐỨNG DẬY khi Hội đồng xét xử (Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân) bước vào phòng xử án và khi Thẩm phán tuyên án.
• Chỉ được phát biểu khi Chủ tọa phiên tòa gọi tên và cho phép. Khi phát biểu phải đứng nghiêm, xưng hô “Kính thưa Hội đồng xét xử”. Tuyệt đối không xưng “Tôi – Anh/Chị” với Thẩm phán hay Kiểm sát viên.
• Không được tự ý di chuyển khỏi vị trí chỗ ngồi, không nói chuyện riêng, không vỗ tay, la ó hay có thái độ tán thưởng/phản đối các lời khai tại tòa.

2.3. Quy tắc “Tử huyệt”: Ghi âm, Ghi hình, Livestream

Đây là lỗi phổ biến nhất khiến người dự Tòa vướng vòng lao lý. Theo Nội quy mới nhất:

• Tuyệt đối cấm Livestream (Phát trực tiếp): Bất kể bạn là ai, việc phát trực tiếp diễn biến phiên tòa lên mạng xã hội là hành vi cấm tuyệt đối.
• Việc Ghi âm/Ghi hình Hội đồng xét xử: Phải được sự đồng ý bằng văn bản hoặc lời nói công khai của Thẩm phán Chủ tọa phiên tòa. (Ngay cả Luật sư bào chữa hoặc Nhà báo tác nghiệp cũng phải xin phép Chủ tọa trước khi bấm máy).
• Việc Ghi âm/Ghi hình Người khác (Bị cáo, Bị hại, Nhân chứng): Phải được sự đồng ý của CHÍNH NGƯỜI ĐÓ và sự cho phép của Chủ tọa. Việc tự ý cầm điện thoại quay mặt Bị cáo hoặc Bị hại để đăng lên Facebook là vi phạm nghiêm trọng. Điện thoại sẽ bị thu giữ ngay lập tức.

3. Hậu quả của việc “Náo loạn” phiên tòa Sơ thẩm

Nếu bạn nghĩ rằng gây rối tại Tòa án nhân dân Sơ thẩm chỉ bị đuổi ra ngoài thì bạn đã nhầm. Pháp luật có những chế tài cực kỳ rắn rỏi để trấn áp những cái đầu nóng:

3.1. Phạt tiền cực nặng (Lên đến 40 triệu đồng)

Theo Pháp lệnh số 02/2022/UBTVQH15 về Xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi cản trở hoạt động tố tụng:

• Phạt từ 1 – 2 triệu đồng nếu: Dùng điện thoại di động trong phòng xử án; Hút thuốc, ăn uống; Không đứng dậy khi HĐXX vào.
• Phạt từ 7 – 15 triệu đồng nếu: Tự ý ghi âm, ghi hình không xin phép.
• Phạt từ 15 – 40 triệu đồng nếu: Xúc phạm danh dự, nhân phẩm, đe dọa Hội đồng xét xử, Kiểm sát viên, Luật sư, Bị cáo, Bị hại; hoặc Đập phá tài sản của Tòa án. Cảnh sát có quyền ra lệnh Tạm giữ hành chính ngay tại chỗ.

3.2. Khởi tố hình sự “Tội gây rối trật tự phiên tòa”

Nếu hành vi cãi lộn, đánh nhau, ném đồ vật, hoặc chửi bới Thẩm phán làm phiên tòa phải tạm dừng, Cảnh sát bảo vệ sẽ còng tay người vi phạm. Cơ quan Cảnh sát điều tra sẽ lập tức ra Quyết định khởi tố hình sự về tội “Gây rối trật tự phiên tòa” (Điều 314 BLHS) với mức án có thể lên tới 3 năm tù giam.
Đi dự khán nhưng cuối cùng lại trở thành Bị can là chuyện hoàn toàn có thật!

4. Vai trò của Luật sư tại Phiên tòa Hình sự

Phiên tòa hình sự không phải là cái chợ để ai muốn nói gì thì nói. Tất cả mọi tranh luận phải dựa trên chứng cứ, logic pháp lý và tuân thủ Nội quy phát biểu do Chủ tọa điều hành. Đó là lý do vì sao Luật sư bào chữa là người không thể thiếu:

• Thay mặt tranh luận sắc bén: Thay vì Bị cáo/Gia đình nóng nảy cãi tay đôi với Viện kiểm sát (dẫn đến bị đuổi ra ngoài), Luật sư sẽ sử dụng ngôn ngữ pháp lý lạnh lùng, logic để bẻ gãy từng lập luận buộc tội.
• Kiểm soát tâm lý Bị cáo: Luật sư sẽ hướng dẫn Bị cáo cách trả lời Hội đồng xét xử, khi nào được quyền giữ im lặng, khi nào cần phản đối lời khai của Bị hại một cách đúng nội quy phiên tòa hình sự.

Nội dung liên quan

• Hoãn phiên tòa hình sự và những quy định quan trọng
• Phiên tòa xét xử: Quy trình và những quy định quan trọng cần biết
• Biên bản phiên tòa hình sự sơ thẩm và những quy định cần biết
• Luật sư bào chữa hình sự — quyền của người bào chữa và các hướng bào chữa