Trả hồ sơ điều tra bổ sung là việc Viện kiểm sát hoặc Tòa án trả lại hồ sơ vụ án cho cơ quan trước đó để điều tra, thu thập thêm chứng cứ hoặc khắc phục sai sót. Đây không phải là kết luận về việc có tội hay vô tội. Quyết định này chỉ cho thấy hồ sơ chưa đủ căn cứ để chuyển sang giai đoạn tiếp theo, và nhìn chung nhằm bảo đảm vụ án được giải quyết khách quan, đúng pháp luật.
Tóm tắt nhanh
- Trả hồ sơ có thể do Viện kiểm sát hoặc Tòa án thực hiện, tùy giai đoạn.
- Lý do thường gặp: thiếu chứng cứ, bỏ lọt tội phạm hoặc người phạm tội, vi phạm thủ tục.
- Quyết định này không đồng nghĩa người bị buộc tội có tội hay vô tội.
- Người bị buộc tội và luật sư vẫn có quyền đề nghị, kiến nghị trong giai đoạn này.
1. Bản chất của việc trả hồ sơ điều tra bổ sung
Tố tụng hình sự đi qua các giai đoạn khởi tố, điều tra, truy tố và xét xử. Khi hồ sơ ở giai đoạn sau phát hiện vấn đề chưa được làm rõ, vụ án có thể quay về giai đoạn trước để khắc phục. Đây là cơ chế kiểm tra lẫn nhau giữa các cơ quan tiến hành tố tụng.
Theo nguyên tắc suy đoán vô tội tại Điều 13 Bộ luật Tố tụng hình sự số 101/2015/QH13 (đã được sửa đổi, bổ sung), người bị buộc tội chỉ bị coi là có tội khi có bản án kết tội của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật. Vì vậy, việc trả hồ sơ chưa nói lên kết quả cuối cùng của vụ án.
1.1. Mục đích của việc điều tra bổ sung
Mục đích chính là làm rõ sự thật khách quan, củng cố hoặc đánh giá lại hệ thống chứng cứ. Nhờ đó, tội danh và vai trò của từng người được xác định chính xác hơn.
Kết quả điều tra bổ sung có thể làm vững thêm căn cứ buộc tội, nhưng cũng có thể làm rõ các tình tiết có lợi cho người bị buộc tội, thậm chí dẫn tới việc không tiếp tục truy cứu. Điều này tùy vào chứng cứ thu thập được.
1.2. Giai đoạn có thể xảy ra việc trả hồ sơ
Thứ nhất, sau khi Cơ quan điều tra có kết luận điều tra và chuyển hồ sơ kèm đề nghị truy tố, Viện kiểm sát nghiên cứu và có thể trả hồ sơ nếu thuộc trường hợp luật định.
Thứ hai, khi vụ án đã chuyển sang Tòa án, Tòa án có thể trả hồ sơ cho Viện kiểm sát trong giai đoạn chuẩn bị xét xử hoặc tại phiên tòa. Cần đối chiếu điều luật cụ thể về thời hạn vì mỗi giai đoạn có quy định riêng.
2. Các trường hợp trả hồ sơ điều tra bổ sung thường gặp
Bộ luật Tố tụng hình sự quy định những căn cứ cụ thể để trả hồ sơ, nhằm tránh việc kéo dài vụ án không cần thiết. Nhìn chung có ba nhóm căn cứ chính, được tóm tắt dưới đây.
| Nhóm căn cứ | Nội dung khái quát | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Thiếu chứng cứ | Chứng cứ quan trọng chưa có, cơ quan nhận hồ sơ không thể tự bổ sung | Trả hồ sơ, nêu rõ việc cần làm |
| Bỏ lọt tội phạm hoặc người phạm tội | Có dấu hiệu tội khác, người đồng phạm hoặc người khác liên quan chưa được xử lý | Trả hồ sơ để xem xét khởi tố, điều tra |
| Vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng | Thủ tục thu thập, lập hồ sơ không đúng quy định | Trả hồ sơ để khắc phục |
| Căn cứ pháp lý chung | Bộ luật Tố tụng hình sự (đã được sửa đổi, bổ sung) | Đối chiếu điều luật áp dụng cho từng giai đoạn |
2.1. Còn thiếu chứng cứ quan trọng
Đây là lý do phổ biến. Chứng cứ quan trọng là tài liệu, đồ vật ảnh hưởng đến việc định tội hoặc định khung hình phạt, ví dụ kết luận giám định, tài liệu giao dịch chưa đầy đủ.
Nếu việc bổ sung đòi hỏi hoạt động điều tra mà cơ quan nhận hồ sơ không thể tự làm, hồ sơ có thể được trả lại cho cơ quan có thẩm quyền điều tra để thực hiện.
2.2. Có dấu hiệu bỏ lọt tội phạm hoặc người phạm tội
Khi nghiên cứu hồ sơ, cơ quan có thẩm quyền có thể thấy hành vi có dấu hiệu của một tội khác, hoặc có người đồng phạm chưa bị xem xét. Để xử lý đúng bản chất vụ án, hồ sơ có thể được trả lại để điều tra làm rõ.
Ví dụ, từ một vụ án chiếm đoạt tài sản có thể phát sinh dấu hiệu liên quan đến việc tiêu thụ tài sản do phạm tội mà có; việc đánh giá này thuộc cơ quan có thẩm quyền và tội tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có chỉ được xem xét khi đủ dấu hiệu.
2.3. Vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng
Một số vi phạm như thu thập chứng cứ không đúng thủ tục, không bảo đảm quyền bào chữa theo Điều 16 Bộ luật Tố tụng hình sự, hoặc thiếu người phiên dịch khi cần có thể ảnh hưởng đến giá trị chứng cứ.
Trong trường hợp này, việc trả hồ sơ giúp khắc phục sai sót. Nếu có căn cứ cho rằng có vi phạm, người tham gia tố tụng nên thực hiện quyền khiếu nại, kiến nghị đúng trình tự pháp luật.
Ví dụ giả định
Anh A là bị can trong một vụ án chiếm đoạt tài sản. Khi nghiên cứu hồ sơ, Viện kiểm sát thấy chưa có kết luận giám định về giá trị tài sản bị chiếm đoạt. Viện kiểm sát có thể trả hồ sơ yêu cầu Cơ quan điều tra trưng cầu giám định. Kết quả giám định có thể ảnh hưởng đến việc xác định khung hình phạt, tùy kết quả cụ thể.
3. Thẩm quyền và quy trình trả hồ sơ
Việc trả hồ sơ do cơ quan đang giải quyết vụ án quyết định bằng văn bản, trong phạm vi thẩm quyền và theo thủ tục luật định. Hệ thống cơ quan hiện hành gồm Viện kiểm sát nhân dân và Tòa án nhân dân theo ba cấp: tối cao, cấp tỉnh, khu vực. Thẩm quyền cụ thể cần đối chiếu quy định về thẩm quyền theo từng vụ án.
3.1. Viện kiểm sát trả hồ sơ cho Cơ quan điều tra
Ở giai đoạn quyết định việc truy tố, Viện kiểm sát nghiên cứu hồ sơ và kết luận điều tra. Nếu thuộc trường hợp cần điều tra bổ sung, Viện kiểm sát ra quyết định trả hồ sơ kèm yêu cầu điều tra cụ thể.
Cơ quan điều tra phải thực hiện các yêu cầu đó. Để hiểu rõ vai trò của giai đoạn này, bạn có thể tham khảo giải thích về điều tra trong tố tụng hình sự.
3.2. Tòa án trả hồ sơ cho Viện kiểm sát
Khi nghiên cứu hồ sơ để chuẩn bị xét xử hoặc tại phiên tòa, nếu thấy cần bổ sung chứng cứ mà Hội đồng xét xử không thể tự khắc phục, Tòa án có thể trả hồ sơ cho Viện kiểm sát.
Viện kiểm sát có thể tự bổ sung nếu thuộc khả năng của mình; nếu cần hoạt động điều tra, hồ sơ được chuyển cho cơ quan có thẩm quyền điều tra. Nội dung phiên tòa được ghi nhận trong biên bản phiên tòa hình sự sơ thẩm.
3.3. Nội dung của quyết định trả hồ sơ
Quyết định cần nêu căn cứ và những vấn đề cần điều tra bổ sung. Điều này giúp cơ quan nhận hồ sơ biết rõ việc phải làm và người tham gia tố tụng nắm được phạm vi giải quyết.
Cơ quan nhận hồ sơ thực hiện theo yêu cầu trong quyết định. Nếu phát sinh tình tiết mới có liên quan, việc điều tra vẫn phải tuân thủ trình tự pháp luật. Thời hạn điều tra bổ sung và thời hạn tạm giam cần đối chiếu Điều 172, Điều 173 Bộ luật Tố tụng hình sự và quy định về thời hạn điều tra vụ án hình sự.
Mốc thời hạn cần nhớ
- Thời hạn điều tra: Điều 172 Bộ luật Tố tụng hình sự.
- Thời hạn tạm giam để điều tra: Điều 173 Bộ luật Tố tụng hình sự.
- Thời hạn điều tra bổ sung khi trả hồ sơ: cần đối chiếu điều luật áp dụng cho giai đoạn cụ thể.
4. Ảnh hưởng đến người bị buộc tội và biện pháp ngăn chặn
Khi hồ sơ được trả, vụ án thường kéo dài hơn, nên người bị buộc tội và gia đình dễ lo lắng. Tuy vậy, các biện pháp ngăn chặn tại Điều 109 Bộ luật Tố tụng hình sự vẫn phải tuân thủ điều kiện và thời hạn luật định.
Người đang bị tạm giam có thể đề nghị thay đổi biện pháp ngăn chặn nếu thấy không còn cần thiết, như bảo lĩnh theo Điều 121 hoặc cấm đi khỏi nơi cư trú theo Điều 123. Việc chấp nhận hay không do cơ quan có thẩm quyền quyết định theo từng hồ sơ. Về thủ tục gặp người bị tạm giam, xem thủ tục luật sư gặp người bị tạm giam.
Quyền bạn cần biết
- Quyền được bảo đảm bào chữa trong mọi giai đoạn tố tụng – Điều 16 Bộ luật Tố tụng hình sự.
- Người bào chữa có quyền đề nghị, kiến nghị, tham gia hoạt động điều tra theo luật định – Điều 73 Bộ luật Tố tụng hình sự.
- Quyền được suy đoán vô tội – Điều 13 Bộ luật Tố tụng hình sự.
5. Vai trò của luật sư khi hồ sơ bị trả để điều tra bổ sung
Luật sư là người bào chữa có thể nghiên cứu quyết định trả hồ sơ, xác định các vấn đề cần làm rõ và đề xuất hướng làm việc phù hợp với quyền của người bị buộc tội.
5.1. Đề nghị làm rõ tình tiết có lợi
Theo Điều 73 Bộ luật Tố tụng hình sự, người bào chữa có quyền đề nghị thu thập chứng cứ, đề nghị trưng cầu giám định hoặc đối chất. Các đề nghị cần bằng văn bản, nêu rõ căn cứ để cơ quan có thẩm quyền xem xét.
Những tình tiết có thể được đề cập gồm tình tiết giảm nhẹ theo Điều 51 Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 12/2017/QH14 và Luật số 86/2025/QH15. Việc có được chấp nhận hay không còn tùy tính liên quan của chứng cứ.
5.2. Theo dõi việc thực hiện đúng quyết định
Luật sư có thể theo dõi để hoạt động điều tra bổ sung đúng phạm vi yêu cầu, đúng thủ tục. Nếu có căn cứ cho rằng có vi phạm, hãy khiếu nại, kiến nghị đúng trình tự, theo giọng xây dựng và trung lập. Việc hiểu rõ vai trò của điều tra viên cũng giúp trao đổi hiệu quả hơn.
Rủi ro cần tránh
- Tự ý tiếp xúc, tác động tới người tiến hành tố tụng hoặc người làm chứng: mọi hành vi trái pháp luật đều bị nghiêm cấm.
- Bỏ lỡ thời hạn kiến nghị, khiếu nại do không đọc kỹ quyết định.
- Tự suy đoán kết quả vụ án chỉ từ việc hồ sơ bị trả.
Trả hồ sơ điều tra bổ sung chỉ là một bước trong quá trình giải quyết vụ án, kết quả cuối cùng tùy chứng cứ và phán quyết của Tòa án. Nếu bạn hoặc người thân đang ở giai đoạn này, nên trao đổi với luật sư bào chữa hình sự để được đánh giá hồ sơ, hiểu rõ quyền của mình và chuẩn bị đề nghị phù hợp. Luật sư không hứa hẹn trước kết quả vụ án.
6. Câu hỏi thường gặp về trả hồ sơ điều tra bổ sung
Trả hồ sơ điều tra bổ sung có nghĩa là bị can vô tội không?
Không. Đây chỉ là quyết định để làm rõ thêm chứng cứ hoặc khắc phục sai sót. Việc một người có tội hay không chỉ được xác định bằng bản án của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật.
Ai có quyền trả hồ sơ để điều tra bổ sung?
Viện kiểm sát có thể trả hồ sơ cho Cơ quan điều tra ở giai đoạn quyết định truy tố. Tòa án có thể trả hồ sơ cho Viện kiểm sát ở giai đoạn chuẩn bị xét xử hoặc tại phiên tòa, theo điều kiện luật định.
Hồ sơ bị trả thì người bị tạm giam có được thả không?
Không tự động. Biện pháp tạm giam vẫn do cơ quan có thẩm quyền xem xét theo Điều 119 và thời hạn tại Điều 173 Bộ luật Tố tụng hình sự. Người bị tạm giam có thể đề nghị thay đổi biện pháp ngăn chặn.
Trả hồ sơ có làm vụ án kéo dài không?
Thường là có, vì phải thực hiện thêm hoạt động điều tra. Thời hạn điều tra bổ sung và các mốc liên quan cần đối chiếu điều luật áp dụng cho từng giai đoạn của vụ án.
Luật sư có thể làm gì khi hồ sơ bị trả?
Luật sư nghiên cứu quyết định, đề nghị thu thập chứng cứ, giám định hoặc đối chất theo Điều 73 Bộ luật Tố tụng hình sự, và có thể đề nghị thay đổi biện pháp ngăn chặn. Việc chấp nhận tùy từng hồ sơ.
Có thể khiếu nại quyết định trả hồ sơ không?
Người tham gia tố tụng có quyền khiếu nại, kiến nghị theo đúng trình tự pháp luật nếu cho rằng quyết định hoặc hành vi tố tụng không đúng. Nên đối chiếu điều luật và thời hạn cụ thể hoặc trao đổi với luật sư trước khi gửi văn bản.
Bài viết cùng chủ đề
Tư vấn và chịu trách nhiệm chuyên môn
Nội dung được biên soạn dưới sự chịu trách nhiệm chuyên môn của Luật sư Bùi Khắc Long — Thẻ luật sư số 15188/LS, Đoàn Luật sư TP. Hồ Chí Minh. Luật sư thuộc Công ty Luật TNHH Duy Minh. Hơn 15 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực pháp luật hình sự; nguyên công tác tại Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Long An.
Mỗi vụ việc hình sự có tình tiết riêng. Khi đã nhận giấy triệu tập, quyết định khởi tố, hoặc người thân bị tạm giữ, tạm giam, nên trao đổi trực tiếp với luật sư để được đánh giá hồ sơ và định hướng bảo vệ quyền lợi đúng pháp luật. Hotline: 0984 138 515.
Nội dung được rà soát theo quy định pháp luật có hiệu lực tại ngày 17/10/2026.
*Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn pháp lý cho từng vụ việc cụ thể. Quy định pháp luật có thể thay đổi theo thời gian; Quý bạn đọc vui lòng đối chiếu văn bản đang có hiệu lực tại thời điểm áp dụng hoặc liên hệ Luật sư để được hướng dẫn chính xác cho trường hợp của mình.
