Định giá tài sản trong tố tụng hình sự là hoạt động xác định giá trị bằng tiền của tài sản liên quan đến vụ án, do cơ quan có thẩm quyền thực hiện theo trình tự luật định. Kết quả định giá là chứng cứ quan trọng để xác định hành vi có cấu thành tội phạm hay không, thuộc khung hình phạt nào và mức thiệt hại cần bồi thường. Bài viết trình bày bản chất, căn cứ, trình tự và quyền của các bên khi có kết luận định giá.
Tóm tắt nhanh
- Định giá xác định giá trị tài sản để định tội danh, khung hình phạt và bồi thường.
- Giá trị thường xác định theo giá thị trường tại thời điểm, địa điểm xảy ra hành vi.
- Cơ quan tiến hành tố tụng quyết định việc định giá; các bên có thể đề nghị.
- Khi có căn cứ, bạn có thể đề nghị định giá lại bằng văn bản.
1. Bản chất của định giá tài sản trong tố tụng hình sự
Khác với thẩm định giá thương mại dựa trên thỏa thuận của các bên, định giá trong tố tụng hình sự phục vụ trực tiếp việc giải quyết vụ án. Hoạt động này phải tuân theo trình tự, thủ tục của pháp luật tố tụng và kết quả được dùng làm chứng cứ.
1.1. Định giá tài sản là gì?
Đó là việc cơ quan có thẩm quyền xác định giá trị bằng tiền của tài sản bị xâm phạm hoặc là đối tượng của hành vi vi phạm. Hội đồng chuyên môn căn cứ vào tình trạng thực tế, thời điểm và địa điểm xảy ra sự việc để đưa ra kết luận.
Mục đích là lượng hóa thiệt hại hoặc giá trị tài sản, từ đó cơ quan tiến hành tố tụng xem xét dấu hiệu tội phạm. Sai lệch về phương pháp có thể dẫn đến đánh giá sai tính chất, mức độ của hành vi.
1.2. Vì sao định giá ảnh hưởng đến khung hình phạt?
Nhiều tội xâm phạm sở hữu, như trộm cắp tài sản (Điều 173) hay lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174) của Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 12/2017/QH14 và Luật số 86/2025/QH15, gắn việc truy cứu hoặc định khung với giá trị tài sản. Vì vậy con số định giá có thể ảnh hưởng đến việc xử lý hình sự hay xử lý khác.
Các mốc giá trị cụ thể cần đối chiếu với từng điều luật, từng khoản trong Bộ luật Hình sự; bài viết không nêu số tiền để tránh nhầm lẫn. Chênh lệch nhỏ về khấu hao đôi khi làm thay đổi cách đánh giá vụ việc.
Trong quy trình tố tụng hình sự, từ khởi tố, điều tra đến xét xử, kết luận định giá được sử dụng như một chứng cứ. Quyền lợi của bị hại về bồi thường và địa vị pháp lý của người bị buộc tội đều liên quan đến chứng cứ này.
2. Căn cứ và phương pháp định giá tài sản phổ biến
Định giá không thể thực hiện cảm tính mà phải dựa trên căn cứ và phương pháp theo quy định. Phương pháp cụ thể phụ thuộc loại tài sản, nên cần đối chiếu văn bản chuyên ngành áp dụng.
2.1. Tài sản phổ biến trên thị trường
Nguyên tắc cốt lõi là bảo đảm tính thời điểm và tính địa phương: giá trị được xác định theo giá thị trường tại thời điểm và nơi xảy ra hành vi. Hội đồng có thể tham khảo giá niêm yết của cơ quan quản lý và giá của tài sản tương đương đang giao dịch.
Tình trạng tài sản cũng là căn cứ quan trọng, gồm thông số kỹ thuật, nguồn gốc và mức độ nguyên vẹn. Nếu tài sản bị hư hỏng, phần giá trị giảm sút được xem xét khi xác định thiệt hại.
2.2. Tài sản đã qua sử dụng, hàng giả, hàng cấm
Với tài sản đã qua sử dụng, thường lấy giá trị tài sản mới tương đương rồi tính mức hao mòn theo thời gian sử dụng và tình trạng thực tế. Việc xác định tỷ lệ này cần chuyên môn để phản ánh đúng giá trị.
Với hàng giả, hàng cấm hoặc tài sản không có giao dịch hợp pháp, cơ quan tiến hành tố tụng có thể phối hợp với tổ chức chuyên môn phù hợp. Phương pháp áp dụng cần đối chiếu văn bản chuyên ngành tương ứng.
Lưu ý từ thực tiễn
Hồ sơ về nguồn gốc, thời điểm mua, tình trạng sử dụng và hóa đơn của tài sản thường giúp việc xác định giá sát thực tế hơn. Nên lưu giữ và cung cấp các tài liệu này cho cơ quan có thẩm quyền khi được yêu cầu.
3. Thẩm quyền và trình tự định giá tài sản
Để kết luận có giá trị chứng cứ, quá trình định giá phải đúng thẩm quyền và đúng trình tự. Thẩm quyền cụ thể của từng cấp cần đối chiếu quy định hiện hành; bài viết dùng cách gọi chung là cơ quan có thẩm quyền.
3.1. Ai có quyền yêu cầu định giá?
Việc yêu cầu định giá thuộc cơ quan tiến hành tố tụng, gồm Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án, khi cần thiết để giải quyết vụ án. Văn bản yêu cầu nêu rõ tài sản cần định giá, tài liệu kèm theo và thời hạn trả kết quả.
Theo Bộ luật Tố tụng hình sự số 101/2015/QH13 (đã được sửa đổi, bổ sung), người bị buộc tội, bị hại và người có quyền lợi liên quan có quyền đưa ra đề nghị, kiến nghị. Quyết định có chấp nhận hay không thuộc cơ quan tiến hành tố tụng, và lý do từ chối cần được thông báo theo quy định.
3.2. Hội đồng định giá hoạt động thế nào?
Khi có yêu cầu, cơ quan có thẩm quyền thành lập hội đồng định giá gồm các thành viên có chuyên môn phù hợp với loại tài sản. Hội đồng làm việc trên nguyên tắc tập thể, khách quan, trung thực và độc lập.
Hội đồng nghiên cứu hồ sơ, kiểm tra hiện trạng tài sản rồi lập văn bản kết luận nêu kết quả, cơ sở và chữ ký các thành viên. Thành viên không đồng ý với mức giá chung có thể bảo lưu ý kiến theo quy định.
Ví dụ giả định
Giả định: anh A bị tố giác có hành vi chiếm giữ chiếc máy đã dùng nhiều năm của chị B. Nếu kết luận định giá không tính hao mòn thực tế, giá trị có thể bị xác định cao hơn. Khi đó anh A, với tư cách người bị tố giác, có thể trình bày ý kiến và đề nghị xem xét lại căn cứ; kết quả tùy đánh giá của cơ quan có thẩm quyền.
4. Lưu ý khi có kết luận định giá tài sản
Kết luận định giá không phải con số tuyệt đối không thể xem xét lại. Nếu phát hiện sai sót, người liên quan có thể thực hiện quyền của mình theo đúng trình tự.
4.1. Quyền đề nghị định giá lại
Định giá quá cao có thể làm người bị buộc tội bị xem xét theo khung nặng hơn, còn định giá quá thấp có thể khiến bị hại không được bồi thường tương xứng. Vì vậy khi nhận thông báo kết luận, bạn nên đọc kỹ căn cứ, phương pháp và thời điểm xác định giá.
Nếu thấy hội đồng vi phạm thủ tục, áp dụng sai phương pháp hoặc bỏ qua yếu tố hao mòn, bạn có thể gửi văn bản đề nghị hoặc khiếu nại đến cơ quan có thẩm quyền, kèm lập luận và tài liệu chứng minh. Việc có định giá lại hay không do cơ quan tiến hành tố tụng xem xét.
Quyền bạn cần biết
- Người bị buộc tội được coi là chưa có tội cho đến khi có bản án kết tội đã có hiệu lực – Điều 13 Bộ luật Tố tụng hình sự.
- Người bào chữa có quyền đưa ra yêu cầu, kiến nghị theo Điều 73 Bộ luật Tố tụng hình sự.
4.2. Vai trò của luật sư ở giai đoạn định giá
Luật sư là người bào chữa có thể xem xét căn cứ trong kết luận, đối chiếu tình trạng tài sản và giá thị trường. Từ đó luật sư giúp soạn văn bản kiến nghị hoặc đề nghị định giá lại khi có cơ sở, trong phạm vi quyền của người bào chữa.
Giai đoạn này liên quan chặt chẽ đến hoạt động điều tra và việc xác định có khởi tố hay không, nên tham vấn sớm giúp hồ sơ được rà soát đầy đủ. Luật sư không hứa hẹn trước kết quả vụ án.
Giấy tờ nên chuẩn bị
- Hóa đơn, chứng từ mua bán, tài liệu về nguồn gốc tài sản.
- Ảnh, tài liệu thể hiện tình trạng tài sản trước và sau sự việc.
- Bản sao kết luận định giá và văn bản yêu cầu định giá.
| Nội dung | Ý chính | Căn cứ |
|---|---|---|
| Tội trộm cắp tài sản | Giá trị tài sản là yếu tố xem xét trách nhiệm và khung hình phạt | Điều 173 Bộ luật Hình sự |
| Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản | Giá trị chiếm đoạt ảnh hưởng đến định khung | Điều 174 Bộ luật Hình sự |
| Quyền của người bị buộc tội | Suy đoán vô tội, có người bào chữa | Điều 13, Điều 73 Bộ luật Tố tụng hình sự |
Nếu bạn nhận thấy con số định giá chưa phản ánh đúng thiệt hại thực tế, việc tìm hiểu sớm về định giá tài sản trong tố tụng hình sự giúp bạn thực hiện quyền đúng thời điểm. Bạn có thể trao đổi với luật sư hình sự để được đánh giá hồ sơ cụ thể và định hướng các bước phù hợp với quy định.
5. Câu hỏi thường gặp về định giá tài sản trong tố tụng hình sự
Định giá tài sản trong tố tụng hình sự là gì?
Là việc cơ quan có thẩm quyền xác định giá trị bằng tiền của tài sản liên quan đến vụ án theo trình tự tố tụng. Kết quả được dùng làm chứng cứ để xem xét dấu hiệu tội phạm, khung hình phạt và trách nhiệm bồi thường.
Ai có quyền yêu cầu định giá tài sản?
Cơ quan tiến hành tố tụng gồm Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án quyết định việc định giá khi cần thiết. Bị hại, người bị buộc tội và người có quyền lợi liên quan có thể đề nghị, nhưng quyết định thuộc cơ quan tiến hành tố tụng.
Giá tài sản được xác định tại thời điểm nào?
Nguyên tắc chung là theo giá thị trường tại thời điểm và địa điểm xảy ra hành vi. Với từng loại tài sản có thể áp dụng phương pháp riêng, nên cần đối chiếu văn bản chuyên ngành.
Tôi không đồng ý với kết luận định giá thì làm gì?
Bạn có thể gửi văn bản trình bày ý kiến, đề nghị định giá lại hoặc khiếu nại đến cơ quan có thẩm quyền, kèm lập luận và tài liệu chứng minh. Cơ quan tiến hành tố tụng sẽ xem xét và trả lời theo quy định.
Luật sư có tham gia được khâu định giá không?
Có thể. Người bào chữa có quyền đưa ra yêu cầu, kiến nghị theo Điều 73 Bộ luật Tố tụng hình sự. Luật sư giúp rà soát căn cứ định giá và soạn văn bản kiến nghị khi có cơ sở.
Giá trị tài sản chỉ chênh một chút có quan trọng không?
Có thể quan trọng, vì một số tội gắn trách nhiệm hoặc khung hình phạt với giá trị tài sản. Cần đối chiếu mốc cụ thể ở điều luật áp dụng và trao đổi với luật sư để đánh giá đúng.
Bài viết cùng chủ đề
Tư vấn và chịu trách nhiệm chuyên môn
Nội dung được biên soạn dưới sự chịu trách nhiệm chuyên môn của Luật sư Bùi Khắc Long — Thẻ luật sư số 15188/LS, Đoàn Luật sư TP. Hồ Chí Minh. Luật sư thuộc Công ty Luật TNHH Duy Minh. Hơn 15 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực pháp luật hình sự; nguyên công tác tại Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Long An.
Mỗi vụ việc hình sự có tình tiết riêng. Khi đã nhận giấy triệu tập, quyết định khởi tố, hoặc người thân bị tạm giữ, tạm giam, nên trao đổi trực tiếp với luật sư để được đánh giá hồ sơ và định hướng bảo vệ quyền lợi đúng pháp luật. Hotline: 0984 138 515.
Nội dung được rà soát theo quy định pháp luật có hiệu lực tại ngày 18/10/2026.
*Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn pháp lý cho từng vụ việc cụ thể. Quy định pháp luật có thể thay đổi theo thời gian; Quý bạn đọc vui lòng đối chiếu văn bản đang có hiệu lực tại thời điểm áp dụng hoặc liên hệ Luật sư để được hướng dẫn chính xác cho trường hợp của mình.
