Thời hạn truy cứu trách nhiệm hình sự và những điểm cần lưu ý

Thời hạn truy cứu trách nhiệm hình sự: Bao lâu thì “Hết án”? (Quy định mới nhất)

Một trong những câu hỏi mà Luật sư Hình sự nhận được nhiều nhất là: “Tôi có lỡ đánh người gây thương tích cách đây 6 năm, từ đó đến nay Công an không gọi hỏi gì, liệu bây giờ tôi có bị bắt đi tù nữa không?”. Câu trả lời nằm ở một quy định mang tính “khoan hồng” nhất của pháp luật: Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự.

Pháp luật không rượt đuổi một người đến suốt cuộc đời đối với mọi loại tội phạm. Sẽ có một “khoảng thời gian ân hạn” mà nếu vượt qua mốc thời gian đó, bạn sẽ chính thức “trắng án” và rũ bỏ hoàn toàn trách nhiệm pháp lý. Bài viết dưới đây sẽ bóc tách chi tiết 4 mốc thời gian sinh tử giúp bạn xác định vụ việc của mình đã “chìm xuồng” hợp pháp hay chưa, căn cứ theo Điều 27 Bộ luật Hình sự (BLHS) 2015.

1. Thời hạn truy cứu trách nhiệm hình sự là gì? (Giải đáp nhanh)

Thời hạn truy cứu trách nhiệm hình sự (hay còn gọi là Thời hiệu) là một khoảng thời gian do Bộ luật Hình sự quy định. Nếu tính từ ngày thực hiện hành vi phạm tội cho đến khi hết khoảng thời gian này mà Cơ quan Công an chưa khởi tố vụ án, thì người phạm tội mặc nhiên Không Bị Truy Cứu Trách Nhiệm Hình Sự Nữa (coi như thoát tội). Có 4 mốc thời gian tương ứng với độ nghiêm trọng của tội phạm là: 05 năm, 10 năm, 15 năm và 20 năm.

Tuy nhiên, “chiếc phao cứu sinh” này đi kèm những cái bẫy cực kỳ nguy hiểm. Nếu trong thời gian đang trốn tránh mà bạn lại gây ra một tội mới, thì toàn bộ thời gian trốn tránh trước đó sẽ bị xóa sạch và tính lại từ con số 0.

2. 04 Mốc thời gian sinh tử: Bạn thuộc mốc nào?

Không phải tội nào cũng giống tội nào. Để biết chính xác bao lâu thì thoát tội, bạn phải biết hành vi của mình thuộc nhóm tội phạm nào theo Điều 9 và Điều 27 BLHS 2015:

• 05 năm (Tội ít nghiêm trọng): Áp dụng cho các tội danh có mức án kịch trần dưới 3 năm tù. Ví dụ: Trộm cắp tài sản (khoản 1), Cố ý gây thương tích (khoản 1). Sau 5 năm không bị phát hiện, bạn an toàn.
• 10 năm (Tội nghiêm trọng): Áp dụng cho các tội danh có mức án kịch trần từ trên 3 năm đến 7 năm tù.
• 15 năm (Tội rất nghiêm trọng): Áp dụng cho các tội danh có mức án kịch trần từ trên 7 năm đến 15 năm tù. Ví dụ: Lừa đảo chiếm đoạt tài sản số tiền lớn.
• 20 năm (Tội đặc biệt nghiêm trọng): Áp dụng cho các tội danh có mức án kịch trần trên 15 năm, chung thân hoặc Tử hình. Ví dụ: Giết người, Hiếp dâm trẻ em.

Lưu ý chí mạng từ góc nhìn Luật sư: Cách tính thời gian bắt đầu tính từ ngày hành vi phạm tội hoàn thành, không phải tính từ ngày bị hại phát hiện hay ngày làm đơn tố cáo.

3. Những cái bẫy “Xóa sổ” thời hiệu (Reset về 0)

Đừng vội ăn mừng nếu thấy mình đã trốn được 4 năm 11 tháng đối với tội trộm cắp. Điều 27 BLHS 2015 quy định các trường hợp khiến bao công sức trốn tránh đổ sông đổ biển:

3.1. Bẫy số 1: Phạm tội mới

Bạn phạm tội Trộm cắp (thời hiệu 5 năm). Bạn đã yên ổn trôi qua 4 năm. Nhưng vào năm thứ 4, bạn lại đi Đánh bạc hoặc Gây rối trật tự công cộng (thuộc loại tội có mức phạt trên 1 năm tù). Ngay lập tức, 4 năm trốn tội Trộm cắp của bạn bị XÓA SẠCH. Thời hiệu của tội Trộm cắp sẽ bị tính lại từ đầu kể từ ngày bạn đánh bạc.

3.2. Bẫy số 2: Lệnh truy nã (Đóng băng thời gian)

Nhiều người nghĩ cứ bỏ trốn ra nước ngoài hoặc lên núi ở 20 năm rồi về là xong. Lầm to! Nếu trong thời gian bạn bỏ trốn, Cơ quan điều tra đã phát hiện và ra Lệnh Truy Nã đối với bạn, thì đồng hồ thời gian lập tức bị ĐÓNG BĂNG. Dù bạn trốn 50 năm hay 100 năm thì Lệnh truy nã vẫn còn hiệu lực. Thời gian chỉ bắt đầu chạy tiếp khi bạn ra Đầu thú hoặc bị bắt.

4. Những tội ác không bao giờ được tha thứ (Không có thời hiệu)

Pháp luật rất nhân đạo, nhưng có những ranh giới tuyệt đối không thể chạm vào. Điều 28 BLHS 2015 quy định 04 nhóm tội danh Không Áp Dụng Thời Hiệu. Tức là dù có trốn đến cuối đời, khi bị phát hiện vẫn bị xét xử bình thường:

1. Các tội xâm phạm an ninh quốc gia (Phản bội Tổ quốc, Gián điệp…).
2. Các tội phá hoại hòa bình, chống loài người và tội phạm chiến tranh.
3. Tội Tham ô tài sản (Mức án từ 15 năm đến Tử hình – Khoản 3, Khoản 4 Điều 353).
4. Tội Nhận hối lộ (Mức án từ 15 năm đến Tử hình – Khoản 3, Khoản 4 Điều 354).

5. Quyền lợi tột đỉnh: Yêu cầu Đình chỉ vụ án

Đây là đặc quyền lớn nhất mà bạn phải biết để sử dụng. Nếu bạn đang bị Cơ quan điều tra khởi tố, nhưng dưới góc độ pháp lý, Luật sư phát hiện ra rằng vụ việc của bạn đã thực sự vượt quá mốc 05 năm hoặc 10 năm theo luật định (mà bạn không bỏ trốn hay phạm tội mới), bạn hoàn toàn có quyền “lật ngược thế cờ”.

Căn cứ Điểm e Khoản 1 Điều 157 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, Luật sư bào chữa sẽ gửi Văn bản kiến nghị khẩn cấp yêu cầu Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát phải ra Quyết định Đình chỉ điều tra / Đình chỉ vụ án ngay lập tức vì đã hết thời hiệu. Khi có quyết định này, bạn chính thức được trả tự do và khôi phục toàn bộ danh dự, quyền công dân.

Ngược lại, ở góc độ của Người bị hại, nếu bạn chần chừ không tố cáo, hoặc Công an ngâm hồ sơ quá thời hiệu, vụ án sẽ bị đình chỉ và bạn sẽ mất trắng cơ hội đòi người phạm tội phải trả giá trước pháp luật hình sự, mà chỉ còn có thể khởi kiện dân sự đòi bồi thường vô cùng mệt mỏi.

Nội dung liên quan

• Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự và những quy định quan trọng
• Hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự và những lưu ý quan trọng
• Truy cứu trách nhiệm hình sự: Quy trình, thời hiệu và quyền lợi [2025]
• Dịch vụ luật sư hình sự tại TP.HCM — phạm vi công việc và cách làm việc