Thi hành án tử hình: Quy trình và những hy vọng sống cuối cùng
Thi hành án tử hình là bản án tước đoạt sinh mạng, mang tính chất trừng trị cao nhất của pháp luật đối với những cá nhân phạm tội đặc biệt nghiêm trọng. Tuy nhiên, theo xu hướng nhân đạo của pháp luật quốc tế và Việt Nam, đặc biệt là với sự ra đời của Luật 86/2025/QH15, không phải ai bị tuyên án tử hình cũng chắc chắn phải chết.
Bài viết này của Luật sư Hình sự sẽ giải đáp chi tiết cho thân nhân Bị án về quy trình thi hành án tử hình hiện nay, các trường hợp được miễn tử hình và cách thức giành giật lại sự sống thông qua Đơn xin ân giảm gửi Chủ tịch nước.
1. Thi hành án tử hình là gì?
Thi hành án tử hình là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện việc tước đoạt tính mạng của người bị kết án theo bản án đã có hiệu lực pháp luật. Kể từ năm 2011, Việt Nam đã bãi bỏ hoàn toàn hình thức xử bắn và chuyển sang thi hành án tử hình bằng hình thức Tiêm thuốc độc theo quy trình 3 bước (Gây mê, làm liệt hệ thần kinh và làm tim ngừng đập).
Cơ quan có thẩm quyền tổ chức thực hiện việc này là Hội đồng thi hành án tử hình do Chánh án Tòa án nhân dân Sơ thẩm ra quyết định thành lập, và Cơ quan Thi hành án hình sự Công an Cấp Tỉnh trực tiếp thi hành.
2. Quy trình thi hành án bằng tiêm thuốc độc
Theo Luật Thi hành án hình sự 2019, việc thi hành án tử hình diễn ra vô cùng nghiêm ngặt, trải qua nhiều bước rà soát để tránh tuyệt đối việc giết nhầm người oan sai.
2.1. Giai đoạn rà soát (Đình chỉ thi hành án)
Dù Tòa án đã tuyên án, Tòa án nhân dân Tối cao và Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao vẫn phải rà soát lại toàn bộ hồ sơ trong vòng 07 ngày. Đồng thời chờ quyết định bác đơn xin Ân giảm của Chủ tịch nước. Trong thời gian này, Bị án bị giam giữ trong khu vực biệt giam dành riêng cho tử tù.
2.2. Giai đoạn thực hiện tiêm thuốc
Khi mọi thủ tục đã xong, Bị án sẽ được thông báo. Họ có quyền viết thư dặn dò gia đình, ăn bữa cơm cuối cùng. Sau đó, Bị án được đưa vào phòng thi hành án. Việc tiêm thuốc độc gồm 3 bước:
- Bước 1: Tiêm thuốc làm mất tri giác (Gây mê sâu).
- Bước 2: Tiêm thuốc làm liệt hệ vận động.
- Bước 3: Tiêm thuốc làm ngừng hoạt động của tim. Bác sĩ pháp y sẽ kiểm tra và lập biên bản xác nhận Bị án đã tử vong.
3. Phép màu pháp lý: 03 Trường hợp TỰ ĐỘNG thoát án Tử hình
Đây là phao cứu sinh lớn nhất mà gia đình Bị án cần biết. Theo Điều 40 Bộ luật Hình sự, nếu Bị án thuộc 1 trong 3 trường hợp sau, bản án Tử hình sẽ tự động chuyển thành Tù chung thân (không bị đem ra thi hành án):
3.1. Phụ nữ có thai hoặc đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi
Lý do nhân đạo tuyệt đối. Ngay cả khi nữ tử tù phạm tội vận chuyển hàng chục kg ma túy hay giết người dã man, nếu tại thời điểm chuẩn bị thi hành án phát hiện cô ta đang có thai (dù là thai do cố ý thụ thai trong trại giam) hoặc có con nhỏ dưới 36 tháng tuổi, cô ta sẽ LẬP TỨC được miễn tử hình.
3.2. Người đủ 75 tuổi trở lên
Nếu tại thời điểm phạm tội hoặc tại thời điểm đem ra thi hành án, Bị án đã bước sang tuổi 75, pháp luật Việt Nam sẽ tha chết để họ được sống những ngày tháng cuối đời trong trại giam.
3.3. Tội phạm Kinh tế chủ động khắc phục 3/4 hậu quả
Áp dụng riêng cho người bị kết án tử hình về tội Tham ô tài sản hoặc Nhận hối lộ. Nếu Bị án chủ động nộp lại ít nhất 3/4 tài sản tham ô/nhận hối lộ và hợp tác tích cực với cơ quan điều tra, họ sẽ được thoát án tử hình.
Từ năm 2025, Quốc hội đã chính thức bãi bỏ hình phạt tử hình đối với 8 tội danh, bao gồm các tội: Cướp tài sản; Sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh; Tàng trữ trái phép chất ma túy; Chiếm đoạt chất ma túy… Nếu Bị án đang mang án tử hình thuộc 1 trong 8 tội danh này mà chưa bị đem ra thi hành án, bản án sẽ được Đình chỉ thi hành án tử hình và chuyển xuống Tù chung thân.
4. Cuộc chiến cuối cùng: Đơn xin Ân giảm án Tử hình
Nếu Bị án không thuộc 3 trường hợp ưu tiên trên và không nằm trong 8 tội danh vừa được xóa bỏ án tử hình, cơ hội cuối cùng để sống sót là Làm Đơn xin Ân giảm gửi Chủ tịch nước trong vòng 07 ngày kể từ khi bản án có hiệu lực pháp luật.
Tuy nhiên, Chủ tịch nước sẽ không dễ dàng bút phê Ân giảm nếu trong Đơn chỉ là những lời xin lỗi sáo rỗng. Để Đơn xin ân giảm có sức nặng, gia đình cần phải nhờ Luật sư Hình sự hỗ trợ:
- Tìm kiếm “Chứng cứ mới”: Luật sư có thể tìm ra những tình tiết giảm nhẹ chưa được Tòa án công nhận (như gia đình có công cách mạng bị thất lạc hồ sơ nay mới tìm thấy, hoặc Bị án lập công tố giác một đường dây tội phạm khác từ trong trại giam).
- Đàm phán với gia đình Bị hại: Luật sư sẽ đại diện gia đình nộp tiền khắc phục hậu quả để thuyết phục gia đình Bị hại viết Đơn xin tha chết cho Bị án. Đây là mấu chốt quan trọng nhất để Chủ tịch nước cân nhắc ân giảm.
Nội dung liên quan
- Quyết định thi hành án hình sự và những điểm quan trọng cần lưu ý
- Hoãn thi hành án hình sự và những quy định quan trọng cần biết
- Thi hành án hình sự và những quy định quan trọng cần nắm rõ
- Luật sư bào chữa hình sự — quyền của người bào chữa và các hướng bào chữa
Liên hệ Luật sư Bùi Khắc Long — Chứng chỉ hành nghề số 17116/TP/LS-CCHN, Đoàn Luật sư TP.HCM
Điện thoại / Zalo: 0984 138 515 — Email: lsbuikhaclong@gmail.com
Địa chỉ: Số 35 Dương Văn An, phường Bình Trưng, Thành phố Hồ Chí Minh
Nội dung bài viết mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn cho từng vụ việc cụ thể.
