Điều 65 bộ luật tố tụng hình sự và quyền lợi của người liên quan

Điều 65 Bộ luật Tố tụng Hình sự: Quyền lợi của “Người liên quan” bị lãng quên

Trong một vụ án hình sự, sự chú ý của dư luận thường chỉ đổ dồn vào Bị cáo (người gây tội) và Bị hại (người chịu tổn thương). Tuy nhiên, có một nhóm đối tượng thứ 3 rất thường xuyên xuất hiện nhưng lại bị lãng quên quyền lợi: Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan. Đó có thể là người cho Bị cáo mượn xe máy đi cướp giật, là người mua nhầm điện thoại do Bị cáo ăn cắp, hoặc là vợ/chồng của Bị cáo có tài sản chung bị kê biên.

Họ không có tội, nhưng tài sản và cuộc sống của họ lại bị cuốn vào vòng xoáy tố tụng. Điều 65 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 ra đời chính là để bảo vệ nhóm đối tượng này. Bài viết dưới đây của Luật sư Hình sự sẽ “giải mã” các quyền lợi sống còn để bạn không bị mất oan tài sản trong một vụ án hình sự.

1. Điều 65 Bộ luật Tố tụng Hình sự quy định gì?

Điều 65 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 định nghĩa Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến vụ án là cá nhân, cơ quan, tổ chức không phải là Bị can, Bị cáo, Bị hại nhưng quyền lợi và tài sản của họ bị ảnh hưởng trực tiếp bởi vụ án.
Theo quy định này, họ được pháp luật trao cho các quyền lợi tối thượng như: Quyền tham gia phiên tòa, Quyền đòi bồi thường thiệt hại, Quyền yêu cầu trả lại tài sản bị tịch thu oan, và đặc biệt là Quyền Kháng cáo một phần Bản án nếu Tòa án tuyên phán quyết gây thiệt hại cho họ.

2. Nhận diện “Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan”

Để biết mình có được pháp luật bảo vệ theo Điều 65 hay không, hãy xem xét 3 trường hợp điển hình nhất trong thực tế xét xử:

2.1. Chủ sở hữu tài sản bị Bị cáo dùng làm công cụ gây án

Ví dụ kinh điển: Bạn cho bạn thân mượn chiếc xe máy Honda SH. Người bạn này dùng chiếc xe đó đi cướp tiệm vàng. Cơ quan Công an bắt giữ người bạn và tịch thu luôn chiếc xe SH của bạn làm “Tang vật vụ án”. Bạn chính là Người có quyền lợi liên quan. Bạn cần tham gia vụ án để chứng minh mình không biết mục đích mượn xe và đòi lại tài sản.

2.2. Người mua nhầm “Hàng gian”

Bạn lên mạng mua một chiếc iPhone cũ với giá rẻ. Vài ngày sau Công an đến thu hồi chiếc điện thoại vì đó là tang vật của một vụ Trộm cắp tài sản. Việc bạn không biết nguồn gốc tài sản giúp bạn không bị khởi tố tội “Tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có”, nhưng bạn là Người liên quan có quyền yêu cầu tên trộm phải trả lại tiền mua điện thoại cho mình.

2.3. Vợ/Chồng hoặc Người thừa kế của Bị cáo

Bị cáo phạm tội lừa đảo, Cơ quan điều tra kê biên toàn bộ căn nhà là tài sản chung của hai vợ chồng để đảm bảo thi hành án. Người vợ/chồng không phạm tội sẽ tham gia với tư cách Người có quyền lợi liên quan để yêu cầu Tòa án chia đôi khối tài sản chung, giữ lại 50% giá trị căn nhà cho mình và các con.

3. Quyền lợi “Sống còn” theo Khoản 2 Điều 65

Nếu bạn bị triệu tập đến cơ quan điều tra với tư cách là Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan, đừng hoảng sợ! Hãy nhớ kỹ 3 quyền tự vệ sau đây:

3.1. Quyền Yêu cầu trả lại tài sản và Bồi thường

Bạn không cần phải làm Đơn khởi kiện dân sự ở một vụ án khác. Ngay trong vụ án hình sự này, bạn có quyền trình bày ý kiến và yêu cầu Tòa án buộc Bị cáo phải trả lại tài sản hoặc bồi thường thiệt hại cho bạn. Tòa án Sơ thẩm sẽ xem xét và tuyên chung trong cùng một Bản án hình sự.

3.2. Quyền nhờ Luật sư bảo vệ

Theo Điểm b Khoản 2 Điều 65, bạn hoàn toàn có quyền Tự bảo vệ hoặc nhờ Luật sư bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho mình. Luật sư sẽ thay mặt bạn làm việc với Điều tra viên, chứng minh bạn hoàn toàn ngay tình và yêu cầu Cơ quan điều tra phải “Giải tỏa kê biên” hoặc trả lại tang vật cho bạn ngay trong giai đoạn điều tra.

3.3. Quyền Kháng cáo Bản án Sơ thẩm

Nếu Tòa án Sơ thẩm tuyên tịch thu chiếc xe máy của bạn để sung công quỹ Nhà nước vì cho rằng bạn “biết Bị cáo đi cướp mà vẫn cho mượn”, bạn có quyền làm Đơn Kháng cáo trong vòng 15 ngày. Lưu ý quan trọng: Bạn chỉ được quyền kháng cáo phần Bản án liên quan trực tiếp đến tài sản của bạn, bạn không có quyền kháng cáo xin giảm án tù cho Bị cáo.

4. Nghĩa vụ và Rủi ro nếu bạn “Bỏ mặc” vụ án

Nhiều người nghĩ rằng: “Mình không phạm tội, Tòa gọi thì mình không đến cũng chẳng sao”. Đây là một sai lầm pháp lý nghiêm trọng!

• Bị tước mất quyền đòi tài sản: Nếu bạn không đến Tòa và không nộp Đơn yêu cầu bồi thường, Tòa án sẽ không có cơ sở để giải quyết. Tài sản của bạn có thể bị Tịch thu sung công quỹ hoặc bị bán đấu giá để bồi thường cho Bị hại.
• Có thể bị Dẫn giải: Theo Khoản 3 Điều 65, nếu sự vắng mặt của bạn gây trở ngại nghiêm trọng cho việc xét xử (ví dụ: cần đối chất lời khai trực tiếp), Tòa án có quyền ra Quyết định Dẫn giải bạn đến phiên tòa. Lực lượng Cảnh sát Hỗ trợ tư pháp sẽ đến tận nhà áp tải bạn đi.
• Trách nhiệm khai báo trung thực: Dù không phải là tội phạm, nếu bạn làm giả tài liệu, khai báo gian dối để giúp Bị cáo tẩu tán tài sản, bạn có thể bị Khởi tố hình sự về tội “Khai báo gian dối” hoặc “Che giấu tội phạm”.

Nội dung liên quan

• Người bị tạm giữ và những quyền lợi sát sườn cần phải biết
• Truy tố và khởi tố trong tố tụng hình sự: Hiểu đúng để bảo vệ quyền lợi
• Tạm giam có bị đánh không và quy định bảo vệ quyền lợi cần biết
• Dịch vụ luật sư hình sự tại TP.HCM — phạm vi công việc và cách làm việc