Điều 229 bộ luật tố tụng hình sự: Quy định về tạm đình chỉ điều tra

Điều 229 Bộ luật Tố tụng Hình sự: Khi nào Vụ án hình sự bị “Đóng băng”?

Nhiều Bị hại từng rơi vào tình cảnh bức xúc tột độ: Mặc dù đã trình báo Công an, kẻ lừa đảo đã bị khởi tố, nhưng đùng một cái, Cơ quan điều tra gửi về tờ giấy thông báo Tạm đình chỉ điều tra. Bị hại lầm tưởng rằng kẻ thủ ác đã dùng “tiền che mắt luật” để thoát tội. Ở chiều ngược lại, gia đình Bị can cũng hoang mang không biết Tạm đình chỉ là đã xong chuyện hay vẫn còn nguy cơ đi tù?

Sự thật là Tạm đình chỉ KHÔNG PHẢI là “Hủy án” hay “Trắng án”. Đó chỉ là trạng thái “Đóng băng” vụ án có thời hạn được quy định chặt chẽ tại Điều 229 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015. Bài viết dưới đây của Luật sư Hình sự sẽ giúp bạn giải mã các góc khuất của quy định này.

1. Điều 229 Bộ luật Tố tụng Hình sự quy định gì?

Điều 229 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 quy định về chế định “Tạm đình chỉ điều tra”. Đây là Quyết định của Cơ quan Cảnh sát điều tra nhằm tạm thời dừng mọi hoạt động điều tra (hỏi cung, khám xét, thu thập chứng cứ…) do xuất hiện những rào cản khách quan khiến vụ án không thể giải quyết trong thời hạn luật định (như Bị can bỏ trốn, Bị can mắc bệnh hiểm nghèo, hoặc đang chờ kết quả Giám định pháp y).
Ngay khi các rào cản này được khắc phục (bắt được bị can, có kết quả giám định), vụ án sẽ ngay lập tức được Phục hồi điều tra và Bị can vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự bình thường.

2. 03 Trường hợp Cơ quan điều tra ra Quyết định Tạm đình chỉ

Theo quy định của Điều 229 (và Luật sửa đổi hiện hành), Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra (Cấp Tỉnh/Cấp Bộ) chỉ được phép “đóng băng” vụ án khi rơi vào 1 trong 3 trường hợp bất khả kháng sau đây:

2.1. Kẻ gây án “Bốc hơi” (Chưa xác định được bị can hoặc Bị can bỏ trốn)

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất. Đã hết thời hạn điều tra (ví dụ 4 tháng đối với tội nghiêm trọng) nhưng Công an vẫn chưa tìm ra thủ phạm là ai (án truy xét). Hoặc đã Khởi tố Bị can nhưng tên này đã bỏ trốn khỏi địa phương.

Lưu ý sinh tử: Trước khi ra Quyết định tạm đình chỉ điều tra vì lý do bỏ trốn, Cơ quan điều tra BẮT BUỘC phải ra Quyết định Truy nã toàn quốc đối với Bị can đó.

2.2. Bị can mắc bệnh Tâm thần hoặc Bệnh hiểm nghèo

Để đảm bảo tính nhân đạo, nếu Bị can đột nhiên phát điên (có Kết luận Giám định pháp y tâm thần) hoặc mắc bệnh hiểm nghèo giai đoạn cuối (như Ung thư, Suy tim độ 4 có chứng nhận của Bệnh viện cấp Tỉnh), vụ án sẽ tạm thời dừng lại để Bị can đi chữa bệnh. Đối với bệnh tâm thần, Bị can sẽ bị áp dụng biện pháp Bắt buộc chữa bệnh tại Viện pháp y tâm thần.

2.3. Chờ kết quả Giám định, Định giá tài sản

Đặc biệt phổ biến trong các vụ án Cố ý gây thương tích hoặc Lừa đảo/Tham ô. Đã hết hạn điều tra nhưng Hội đồng định giá tài sản chưa định giá xong lô đất, hoặc Viện pháp y chưa có kết luận tỷ lệ thương tật %. Cơ quan điều tra bắt buộc phải Tạm đình chỉ để chờ kết quả. Ngay khi cầm trên tay tờ Kết luận giám định, họ sẽ lập tức ra Quyết định phục hồi điều tra.

3. Sinh mệnh pháp lý của Bị can khi vụ án bị “Đóng băng”

Rất nhiều Bị can khi cầm được Quyết định Tạm đình chỉ liền mở tiệc ăn mừng vì tưởng mình đã an toàn. Đây là sự hiểu lầm vô cùng nguy hiểm!

3.1. Bạn VẪN MANG THÂN PHẬN BỊ CAN

Tạm đình chỉ khác hoàn toàn với Đình chỉ. Đình chỉ là hủy án, bạn được khôi phục quyền công dân. Còn Tạm đình chỉ, bạn vẫn mang thân phận là Bị can của vụ án. Bạn vẫn bị ghi nhận trong hồ sơ là người có tiền án/tiền sự (đang chờ xử lý), không được cấp Lý lịch tư pháp trong sạch để đi xuất khẩu lao động, không được kết nạp Đảng, và không được ra nước ngoài (nếu đang bị cấm xuất cảnh).

3.2. Nguy cơ bị Bắt giam bất cứ lúc nào

Nếu bạn bị Tạm đình chỉ vì lý do “Chờ kết quả giám định”, bạn có thể được tại ngoại (Cấm đi khỏi nơi cư trú). Nhưng chỉ cần 1-2 tháng sau, khi có kết quả giám định thương tật là 11%, Cơ quan điều tra sẽ ra Quyết định Phục hồi điều tra và hoàn toàn có quyền ra Lệnh bắt tạm giam ngay lập tức để chuyển hồ sơ sang Viện kiểm sát đề nghị truy tố.

4. Bị hại cần làm gì để “Phá băng” vụ án?

Việc vụ án bị Tạm đình chỉ là một “đòn giáng” mạnh vào tâm lý của người bị hại vì họ cảm thấy công lý bị trì hoãn. Tuy nhiên, thay vì lên mạng bóc phốt hay khiếu nại sai chỗ, Bị hại cần thực hiện các quyền theo Điều 229:

• Giám sát thời hạn Tạm đình chỉ: Cơ quan điều tra chỉ được Tạm đình chỉ vì lý do chờ Giám định. Bị hại có quyền gửi Đơn kiến nghị Viện kiểm sát yêu cầu đôn đốc cơ quan Giám định đẩy nhanh tiến độ.
• Tự đi tìm chứng cứ (nếu Bị can bỏ trốn): Bị hại có quyền tự mình thu thập tung tích của Bị can đang bị truy nã (thông qua mạng xã hội, người quen) và báo ngay cho Cơ quan Công an gần nhất để họ tiến hành bắt giữ, từ đó Phục hồi lại vụ án.
• Theo dõi việc Gửi quyết định: Khoản 3 Điều 229 bắt buộc Cơ quan điều tra phải gửi Quyết định Tạm đình chỉ cho Bị hại trong vòng 02 ngày. Nếu bạn không nhận được, bạn có quyền khiếu nại về hành vi vi phạm tố tụng của Điều tra viên.

Nội dung liên quan

• Đình chỉ vụ án hình sự và những quy định quan trọng
• Tạm đình chỉ điều tra vụ án: Căn cứ, thẩm quyền và phục hồi điều tra
• Điều 148 bộ luật tố tụng hình sự và quy định về tạm đình chỉ giải quyết nguồn tin
• Dịch vụ luật sư hình sự tại TP.HCM — phạm vi công việc và cách làm việc