Các loại tội phạm và cách phân loại theo luật hình sự hiện hành

Các loại tội phạm trong Bộ luật Hình sự: Hiểu để tự bảo vệ mình

Khi bạn hoặc người thân không may vướng vào vòng lao lý, câu hỏi đầu tiên thường trực là: “Tội này đi tù bao nhiêu năm? Có được hưởng án treo không? Có bị tạm giam lâu không?”. Tất cả những câu hỏi sinh tử này đều phụ thuộc hoàn toàn vào việc Cơ quan điều tra phân loại hành vi của bạn thuộc nhóm tội phạm nào.

Việc hiểu rõ cách phân loại tội phạm không chỉ là kiến thức hàn lâm trên giảng đường, mà chính là “kim chỉ nam” giúp các Luật sư Hình sự vạch ra chiến lược bào chữa, tìm cách đánh tụt khung hình phạt để giành lại tự do cho thân chủ. Dưới đây là phân tích chi tiết của Luật sư Hình sự về 04 loại tội phạm theo quy định pháp luật mới nhất.

1. 04 Các loại tội phạm là gì?

Theo Điều 9 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017), hệ thống pháp luật Việt Nam phân chia tội phạm thành 04 loại dựa trên mức độ nguy hiểm và mức cao nhất của khung hình phạt do Điều luật quy định, cụ thể:
1. Tội phạm ít nghiêm trọng: Khung hình phạt cao nhất là Phạt tiền, Cải tạo không giam giữ hoặc Phạt tù đến 03 năm.
2. Tội phạm nghiêm trọng: Khung hình phạt cao nhất từ trên 03 năm đến 07 năm tù.
3. Tội phạm rất nghiêm trọng: Khung hình phạt cao nhất từ trên 07 năm đến 15 năm tù.
4. Tội phạm đặc biệt nghiêm trọng: Khung hình phạt cao nhất từ trên 15 năm đến 20 năm tù, Tù chung thân hoặc Tử hình.

Lưu ý sinh tử: Việc phân loại này dựa vào MỨC CAO NHẤT của khoản/điều luật mà Viện kiểm sát truy tố, chứ không phải dựa vào mức án thực tế mà Tòa án sẽ tuyên.

2. Hệ quả pháp lý “Tàn khốc” đi kèm từng loại tội phạm

Sự khác biệt giữa 04 loại tội phạm này không chỉ nằm ở số năm ngồi tù, mà nó quyết định toàn bộ “số phận” của bạn trong chuỗi Quy trình tố tụng hình sự.

2.1. Về quyền được hưởng Án treo

Nếu bạn bị truy tố ở nhóm Tội ít nghiêm trọng hoặc Nghiêm trọng, cơ hội được hưởng án treo (không phải ngồi tù giam) là rất cao nếu đáp ứng đủ điều kiện về nhân thân và khắc phục hậu quả. Tuy nhiên, nếu rơi vào nhóm Tội phạm rất nghiêm trọng hoặc Đặc biệt nghiêm trọng, cơ hội án treo gần như bằng 0, bởi mức án Tòa tuyên hiếm khi dưới 03 năm (điều kiện kiên quyết để xét án treo).

2.2. Về việc áp dụng biện pháp Tạm giam

Nhiều gia đình khóc ròng vì người thân bị giam giữ từ tháng này qua tháng khác mà không được xét xử. Thực tế, thời hạn tạm giam được luật pháp quy định rất khắt khe dựa trên loại tội phạm:

• Tội ít nghiêm trọng: Thời hạn tạm giam điều tra tối đa chỉ 02 tháng (có thể gia hạn 01 tháng).
• Tội nghiêm trọng: Tối đa 03 tháng (gia hạn 02 tháng).
• Tội rất nghiêm trọng: Tối đa 04 tháng (được gia hạn 02 lần, mỗi lần 04 tháng -> Tổng có thể lên tới 12 tháng).
• Tội đặc biệt nghiêm trọng: Tối đa 04 tháng (được gia hạn 03 lần, mỗi lần 04 tháng -> Tổng thời gian bị giam giữ chờ điều tra có thể lên tới 16 tháng, chưa tính giai đoạn Tòa án).

Đặc biệt, theo cơ chế tố tụng mới, Cơ quan Cảnh sát điều tra Cấp huyện đã bị bãi bỏ thẩm quyền. Toàn bộ các vụ án nghiêm trọng, rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng đều do Cơ quan Cảnh sát điều tra Cấp Tỉnh hoặc Cấp Bộ thụ lý. Điều này đồng nghĩa với việc quá trình điều tra sẽ chuyên nghiệp, bài bản và khắt khe hơn rất nhiều.

2.3. Về thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự

Nếu bạn lỡ phạm tội nhưng bỏ trốn hoặc cơ quan chức năng không phát hiện ra, sau một thời gian nhất định, bạn sẽ “thoát tội”. Đây gọi là thời hiệu truy cứu TNHS (Điều 27 BLHS):

• 05 năm đối với tội phạm ít nghiêm trọng.
• 10 năm đối với tội phạm nghiêm trọng.
• 15 năm đối với tội phạm rất nghiêm trọng.
• 20 năm đối với tội phạm đặc biệt nghiêm trọng.

3. Chiến lược của Luật sư: Kéo giảm loại tội phạm

Khi tiếp nhận một vụ án bị truy tố ở khung Đặc biệt nghiêm trọng (Ví dụ: Cố ý gây thương tích làm chết người, hoặc Lừa đảo trên 500 triệu đồng), mục tiêu sống còn của Luật sư bào chữa không phải là cãi “vô tội” (nếu chứng cứ đã quá rõ ràng), mà là tìm mọi kẽ hở pháp lý để ĐÁNH TỤT KHUNG HÌNH PHẠT xuống loại tội phạm nhẹ hơn.

Luật sư có thể sử dụng các ngón đòn tranh tụng như:

• Bác bỏ kết luận định giá tài sản/Giám định thương tật: Nhằm giảm tỷ lệ thiệt hại xuống dưới mức chuyển khung. (Ví dụ: kéo tỷ lệ thương tật từ 61% xuống 59% để thoát khung Rất nghiêm trọng).
• Chuyển đổi tội danh: Tranh tụng để Tòa án chuyển tội danh từ “Giết người” (Đặc biệt nghiêm trọng) sang “Cố ý gây thương tích dẫn đến hậu quả chết người” hoặc “Vô ý làm chết người” (Nghiêm trọng).
• Áp dụng Điều 54 BLHS: Thu thập từ 02 tình tiết giảm nhẹ trở lên (khắc phục hậu quả, có công với cách mạng, đầu thú…) để yêu cầu Tòa án tuyên dưới mức thấp nhất của khung hình phạt.

Nội dung liên quan

• Có mấy loại tội phạm và cách phân loại theo luật hình sự
• Phân loại tội phạm và những quy định pháp lý cần biết
• Tội phạm mạng và những điểm quan trọng cần lưu ý
• Dịch vụ luật sư hình sự tại TP.HCM — phạm vi công việc và cách làm việc