Dưới 14 tuổi có phải chịu trách nhiệm hình sự là thắc mắc lớn của nhiều bậc phụ huynh khi con em mình vướng vào các vụ việc vi phạm pháp luật nghiêm trọng. Theo quy định của pháp luật Việt Nam, người dưới 14 tuổi hoàn toàn không phải chịu trách nhiệm hình sự về bất kỳ tội phạm nào. Tuy nhiên, nhiều người thường hiểu sai rằng điều này đồng nghĩa với việc trẻ em và gia đình được miễn trừ toàn bộ nghĩa vụ pháp lý, trong khi trách nhiệm bồi thường thiệt hại và các biện pháp xử lý hành chính vẫn được áp dụng chặt chẽ.
Nội dung cốt lõi
- Người dưới 14 tuổi không phải chịu trách nhiệm hình sự trong mọi trường hợp.
- Hành vi vi phạm chưa đến tuổi chịu trách nhiệm hình sự là căn cứ không khởi tố vụ án.
- Cha mẹ hoặc người giám hộ có nghĩa vụ bồi thường toàn bộ thiệt hại dân sự phát sinh.
- Tùy hành vi và điều kiện luật định, người chưa đủ 14 tuổi có thể bị xem xét áp dụng biện pháp giáo dục.
1. Trả lời: Người dưới 14 tuổi có phải chịu trách nhiệm hình sự không
Căn cứ theo quy định tại Điều 12 Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 12/2017/QH14 và Luật số 86/2025/QH15, độ tuổi bắt đầu phải chịu trách nhiệm hình sự là từ đủ 14 tuổi trở lên. Cụ thể, người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm rất nghiêm trọng do cố ý hoặc tội phạm đặc biệt nghiêm trọng. Do đó, người chưa đủ 14 tuổi thuộc nhóm đối tượng chưa đạt độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự theo quy định.
Khi một người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội nhưng tính đến thời điểm thực hiện hành vi mà chưa đủ 14 tuổi, cơ quan tiến hành tố tụng sẽ không tiến hành khởi tố vụ án hình sự đối với người đó. Căn cứ khoản 2 Điều 157 Bộ luật Tố tụng hình sự số 101/2015/QH13 (đã được sửa đổi, bổ sung), người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội chưa đến tuổi chịu trách nhiệm hình sự là một trong những căn cứ pháp lý bắt buộc để không khởi tố vụ án hoặc đình chỉ điều tra.
Việc loại trừ hoàn toàn trách nhiệm hình sự đối với trẻ em dưới 14 tuổi xuất phát từ chính sách nhân đạo của Nhà nước. Ở độ tuổi này, nhận thức tâm sinh lý và khả năng điều khiển hành vi của trẻ chưa phát triển hoàn thiện để có thể nhận thức đầy đủ tính chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi vi phạm.
2. Nhận diện các trách nhiệm pháp lý khác khi người dưới 14 tuổi vi phạm
Mặc dù không bị truy cứu trách nhiệm hình sự, hành vi vi phạm pháp luật của người dưới 14 tuổi không đồng nghĩa với việc sự việc được khép lại mà không có chế tài. Tùy thuộc vào tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi và hậu quả xảy ra, trẻ em và gia đình vẫn phải đối mặt với các trách nhiệm dân sự và biện pháp xử lý hành chính theo quy định.
2.1. Trách nhiệm bồi thường thiệt hại dân sự của cha mẹ và người giám hộ
Khi trẻ em dưới 14 tuổi thực hiện hành vi gây thiệt hại đến tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm hoặc tài sản của người khác, nghĩa vụ bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng sẽ phát sinh. Theo quy định của pháp luật dân sự, người chưa thành niên gây thiệt hại mà còn cha mẹ thì cha mẹ có trách nhiệm bồi thường. Trường hợp tài sản của cha mẹ không đủ để bồi thường mà con chưa thành niên có tài sản riêng thì lấy tài sản đó để bồi thường phần còn thiếu.
Nếu người dưới 14 tuổi có người giám hộ, người giám hộ được dùng tài sản của người được giám hộ để bồi thường thiệt hại. Nếu người được giám hộ không có tài sản hoặc không đủ tài sản để bồi thường thì người giám hộ phải bồi thường bằng tài sản của mình, trừ khi chứng minh được mình không có lỗi trong việc giám hộ. Việc nắm rõ ranh giới về tuổi chịu trách nhiệm hình sự giúp gia đình bình tĩnh tập trung khắc phục hậu quả dân sự thay vì hoảng loạn lo sợ hình phạt tù.
2.2. Biện pháp giáo dục tại xã phường hoặc đưa vào cơ sở chuyên biệt
Đối với các hành vi vi phạm có dấu hiệu nghiêm trọng, cơ quan có thẩm quyền có thể xem xét áp dụng các biện pháp giáo dục, phục hồi theo quy định của pháp luật hiện hành về xử lý người chưa thành niên vi phạm. Điều kiện, thủ tục cụ thể cần đối chiếu văn bản áp dụng hoặc trao đổi với luật sư.
Mục đích của việc đưa vào trường giáo dưỡng là nhằm giúp đỡ, giáo dục và rèn luyện người chưa thành niên trong môi trường chuyên biệt, không phải là hình phạt tù giam mang tính trừng trị hình sự. Hiểu rõ quy định về việc bao nhiêu tuổi chịu trách nhiệm hình sự sẽ giúp gia đình có hướng phối hợp hiệu quả với chính quyền địa phương trong việc giáo dục trẻ.
Quyền bạn cần biết
- Quyền có người đại diện hợp pháp tham gia trong suốt quá trình cơ quan chức năng lấy lời khai hoặc làm việc – Điều 16 Bộ luật Tố tụng hình sự.
- Quyền được bảo đảm nguyên tắc suy đoán vô tội và tôn trọng danh dự, nhân phẩm – Điều 13 Bộ luật Tố tụng hình sự.
3. Chuẩn bị giấy tờ chứng minh độ tuổi khi làm việc với cơ quan chức năng
Để bảo đảm quyền lợi tối đa cho con em mình, việc chứng minh độ tuổi chính xác tại thời điểm xảy ra vụ việc là nhiệm vụ có ý nghĩa quyết định. Cơ quan tiến hành tố tụng chỉ căn cứ vào các tài liệu, chứng cứ có giá trị pháp lý để xác định người vi phạm đã đạt bao nhiêu tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự hay chưa.
Dưới đây là bảng tổng hợp các loại giấy tờ nhân thân và tài liệu cần thiết mà gia đình cần thu thập, đối chiếu để cung cấp cho cơ quan điều tra hoặc cơ quan có thẩm quyền:
| Tài liệu | Bắt buộc hay không | Lưu ý khi chuẩn bị |
|---|---|---|
| Giấy khai sinh (Bản gốc hoặc bản sao trích lục) | Bắt buộc | Căn cứ gốc có giá trị pháp lý cao nhất để xác định ngày, tháng, năm sinh. |
| Thẻ Căn cước / Thông báo định danh cá nhân | Bắt buộc | Đối chiếu thông tin lưu trữ trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. |
| Học bạ, hồ sơ y tế, sổ tiêm chủng | Bổ trợ | Sử dụng trong trường hợp giấy khai sinh bị thất lạc hoặc có sự sai lệch thông tin ngày sinh. |
Giấy tờ nên chuẩn bị
- Bản sao có chứng thực Giấy khai sinh của trẻ.
- Văn bản xác nhận thông tin cư trú hoặc thẻ Căn cước.
- Các biên lai, hóa đơn hoặc văn bản thể hiện việc gia đình đã chủ động bồi thường thiệt hại (nếu có).
4. Xử lý tình huống và thời điểm gia đình cần luật sư hỗ trợ
Khi nhận được giấy mời hoặc giấy triệu tập từ cơ quan điều tra, tâm lý chung của phụ huynh là hoang mang và lo lắng. Việc đầu tiên cha mẹ cần làm là giữ bình tĩnh, rà soát lại toàn bộ hồ sơ khai sinh để xác định chính xác ngày tháng năm sinh của con tại thời điểm xảy ra sự việc vi phạm.
Trong quá trình làm việc, cha mẹ có quyền và nghĩa vụ đồng hành cùng con trong mọi buổi ghi lời khai. Nên bảo đảm trẻ không làm việc một mình mà không có sự hiện diện của người đại diện hợp pháp hoặc người bào chữa, bảo vệ quyền lợi. Người dưới 18 tuổi rất dễ bị áp lực tâm lý dẫn đến việc khai báo không chính xác hoặc hoảng loạn tinh thần.
Nguyên tắc vàng trong việc xử lý vụ việc liên quan đến người chưa thành niên là tính toán độ tuổi chính xác tuyệt đối theo ngày tháng sinh thực tế và nhanh chóng khắc phục hậu quả dân sự. Việc nắm vững quy định pháp luật giúp gia đình tránh khỏi những áp lực không đáng có, đồng thời bảo vệ tốt nhất sự phát triển tâm lý của con trẻ. Khi vụ việc có tính chất phức tạp, phát sinh tranh chấp bồi thường hoặc cần sự tham gia của luật sư và những người tham gia tố tụng, bạn nên chủ động liên hệ luật sư để được tư vấn và hỗ trợ toàn diện theo đúng quy định tố tụng.
5. Câu hỏi thường gặp về dưới 14 tuổi có phải chịu trách nhiệm hình sự
Người dưới 14 tuổi phạm tội đặc biệt nghiêm trọng có bị xử lý hình sự không?
Không. Căn cứ theo Điều 12 Bộ luật Hình sự, người dưới 14 tuổi không phải chịu trách nhiệm hình sự về bất kỳ tội phạm nào, kể cả trường hợp hành vi đó có tính chất rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng.
Cha mẹ có phải đi tù thay hoặc bồi thường khi con dưới 14 tuổi gây thiệt hại không?
Cha mẹ không phải chịu trách nhiệm hình sự hay đi tù thay cho con. Tuy nhiên, về mặt dân sự, cha mẹ có trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi của con gây ra theo quy định của pháp luật dân sự.
Cách tính độ tuổi chính xác trong pháp luật hình sự được thực hiện ra sao?
Độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự được tính theo tuổi tròn, tức là tính từ ngày, tháng, năm sinh ghi trên giấy khai sinh đến đúng ngày, tháng, năm tương ứng sau đó. Người thực hiện hành vi chỉ được coi là đủ 14 tuổi vào ngày sinh nhật lần thứ 14 của mình.
Khi cơ quan chức năng triệu tập người dưới 14 tuổi, cha mẹ có bắt buộc phải đi cùng không?
Có. Khi cơ quan chức năng tiến hành lấy lời khai hoặc làm việc với người dưới 14 tuổi, sự tham gia của cha mẹ, người giám hộ hoặc người đại diện hợp pháp là bắt buộc nhằm bảo đảm quyền lợi hợp pháp và tâm lý của người chưa thành niên.
Người dưới 14 tuổi vi phạm pháp luật có bị áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng không?
Tùy tính chất, mức độ của hành vi, cơ quan có thẩm quyền có thể xem xét áp dụng biện pháp giáo dục, trong đó có biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng, theo quy định pháp luật hiện hành. Điều kiện cụ thể cần được đối chiếu với văn bản áp dụng.
Bài viết cùng chủ đề
Tư vấn và chịu trách nhiệm chuyên môn
Nội dung được biên soạn dưới sự chịu trách nhiệm chuyên môn của Luật sư Bùi Khắc Long — Thẻ luật sư số 15188/LS, Đoàn Luật sư TP. Hồ Chí Minh. Hơn 15 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực pháp luật hình sự; nguyên công tác tại Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Long An.
Mỗi vụ việc hình sự có tình tiết riêng. Khi đã nhận giấy triệu tập, quyết định khởi tố, hoặc người thân bị tạm giữ, tạm giam, nên trao đổi trực tiếp với luật sư để được đánh giá hồ sơ và định hướng bảo vệ quyền lợi đúng pháp luật. Hotline: 0984 138 515.
Nội dung được rà soát theo quy định pháp luật có hiệu lực tại ngày 15/10/2026.
*Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn pháp lý cho từng vụ việc cụ thể. Quy định pháp luật có thể thay đổi theo thời gian; Quý bạn đọc vui lòng đối chiếu văn bản đang có hiệu lực tại thời điểm áp dụng hoặc liên hệ Luật sư để được hướng dẫn chính xác cho trường hợp của mình.
